چگونه قلاویز مناسب برای رزوهزنی انتخاب کنیم؟
چگونه قلاویز مناسب برای رزوهزنی انتخاب کنیم؟
انتخاب قلاویز (Tap) مناسب نیمی از موفقیت در عملیات رزوهزنی است. انتخاب غلط باعث میشود که رزوه دچار لبپریدگی شود، ابزار بشکند و یا کیفیت مونتاژ پایین بیاید. برای انتخاب درست، باید پارامترهای مختلفی مانند جنس قلاویز، نوع دنده و قلاویز را در نظر بگیرید.
۱. انتخاب بر اساس جنس قلاویز
اولین تصمیم، انتخاب ماده ساخت قلاویز است.
HSS (فولاد تندبر): برای اکثر فلزات مانند فولاد نرم، چدن، آلومینیوم و برنج مناسب است. این نوع رایجترین و ارزانترین گزینه است.
HSS-E (فولاد تندبر با کبالت): اگر قصد دارید روی فولادهای آلیاژی، استیل ضد زنگ یا فلزات سخت کار کنید، باید از قلاویزهای کبالتدار استفاده کنید. کبالت مقاومت ابزار را در برابر گرما و سایش افزایش میدهد.
کارباید (Carbide): برای تولید انبوه و فلزات بسیار سخت، قلاویزهای کارباید عملکرد فوقالعادهای دارند، اما بسیار ترد هستند و لرزش باعث شکستن آنها میشود. این نوع برای دستگاههای دقیق و صلب مناسب است.
۲. انتخاب نوع قلاویز (پایه، متوسط و رگال)
قلاویزها بر اساس کونوس بودن ابتدای ابزار به سه دسته تقسیم میشوند که هر کدام کاربرد خاصی دارند:
قلاویز پایه (Taper Tap): دندانههای ابتدایی آن به مدت زیاد کوتاه میشوند. این قلاویز برای سوراخهای عمیق یا سوراخهایی که از بالا رزوه دارند (مغذیر) مناسب است. اما برای شروع کار روی سوراخ کور (Blind Hole) اصلاً مناسب نیست چون ممکن است به ته سوراخ بخورد.
قلاویز متوسط (Plug Tap): این نوع رایجترین قلاویز است. ابتدای آن کمی کوتاهتر از پایه است و برای اکثر کارهای عمومی و سوراخهای نیمهکور عالی عمل میکند.
قلاویز رگال (Bottoming Tap): دندانههای ابتدای آن بسیار کوتاه یا تقریباً صاف هستند. این قلاویز برای رزوهزنی تا انتهای سوراخ کور استفاده میشود. معمولاً اپراتور ابتدا از قلاویز متوسط استفاده میکند و در انتها از رگال برای کامل کردن رزوه تا ته.
۳. زاویه شیارهای برادهبرداری
برخی قلاویزها دارای شیارهای مارپیچ با زاویه زیاد هستند که به سرعت برادهها را به بیرون پرتاب میکنند (Spiral Point). این مدل برای سوراخهای نفوذی (Pass-through) عالی است.
برخی دیگر دارای شیارهای مارپیچ عمیق هستند که برادهها را به سمت بالا هدایت میکنند (Spiral Flute). این نوع برای سوراخهای کور مناسب است تا براده در ته سوراخ جمع نشود و ابزار گیر نکند.
۴. اندازه و تلورانس
همیشه باید اندازه سوراخ مته پیشسوراخ را دقیق تنظیم کنید. اگر سوراخ خیلی کوچک باشد، گشتاور افزایش مییابد و قلاویز میشکند. اگر خیلی بزرگ باشد، رزوه ناقص میشود. جداول استانداردی وجود دارد که برای هر قطر قلاویز، قطر پیشنهادی مته را مشخص میکند. رعایت این جدول حیاتی است.
نتیجهگیری
انتخاب قلاویز مناسب نیازمند درک جنس قطعه، نوع سوراخ و عمق آن است. ترکیبی از جنس HSS-E برای فلزات سخت و قلاویز متوسط برای کارهای عمومی، یک انتخاب استاندارد و مطمئن برای اکثر کارگاهها محسوب میشود.